XV. Sáng tác giai điệu ca khúc

Một ca khúc hay không chỉ dựa vào lời hát mà còn nhờ vào giai điệu âm nhạc. Điều đó hiển nhiên vì nếu không thì ta đã không gọi một bài hát là ca khúc !

Nếu lời ca là linh hồn của một ca khúc thì giai điệu nâng cao lời ca đến tim người nghe sẽ là con tim. Không có con tim thì sẽ không có linh hồn bay đến tai người.

Sáng tác giai điệu ca khúc

Giai điệu phải hát được !

Một giai điệu âm nhạc có thể là một đọan nhạc đơn âm cho giọng ca hay cho một nhạc cụ nào đó. Nhưng khi nói đến sáng tác giai điệu cho ca khúc thì điều đầu tiên bạn phải nghĩ đến là những gì mình đang viết có thể hát lên được không. Đừng viết giai điệu ca khúc như một người sẽ chơi nó trên một nhạc cụ. Cho dù giai điệu này sẽ được chơi solo trên một nhạc cụ nào đó thì bạn vẫn nên giữ ý nghĩ rằng giai điệu ca khúc mình đang viết trước hết là cho người khác hát được.

Giai điệu của bạn nên có một phần nào đó mà sau khi nghe nó vài lần, người nghe có thể hát hoặc nhớ nó. Với điều này trong tâm trí, bạn hãy thử nghiệm những điều sau đây khi viết ca khúc:

Di chuyển nốt nhạc theo những nốt liền kề

và thỉnh thoảng một vài bước nhảy quãng 3 hoặc 4.

Xem những bước nhảy lớn như ngoại lệ và, nếu sử dụng, nên được sử dụng như một điểm tập trung chính trong giai điệu của bạn. Hãy sử dụng chúng ít và cẩn thận. Quá nhiều điểm tập trung làm mất đi tác động của những điểm tập trung nào khác.

Nếu bạn thực hiện một bước nhảy lớn (lớn hơn quãng 4), bạn nên làm đầy số khoảng trống bằng cách ngay lập tức di chuyển bằng các nốt gần kề theo hướng ngược lại của nó.

Như ví dụ dưới đây:

Giữ nốt nhạc trong một phạm vi hợp lý

Giữ nốt nhạc trong một phạm vi hợp lý là một quyết định quan trọng khi sáng tác. Việc này giúp bảo đảm rằng giai điệu của bạn không quá phức tạp hoặc quá đơn giản, mang lại cảm giác ổn định và dễ được lắng nghe.

Âm quãng khoảng một quãng tám đến một quãng tám rưỡi là vừa phải vì nó cung cấp đủ độ biến đổi để giai điệu không trở nên đơn điệu, nhưng cũng không quá lớn để làm cho nó trở nên khó hát hoặc khó nhớ. Khoảng này tạo ra một sự cân bằng lý tưởng giữa độ phức tạp và tính hòa quyện của giai điệu.

Giữ nốt nhạc trong điệu tính mà bạn đang soạn

Giữ nốt nhạc trong điệu tính là một nguyên tắc quan trọng trong quá trình sáng tác. Nếu bạn đang tạo ra một điệu tính nhất định, việc giữ những nốt nhạc trong phạm vi của điệu tính đó giúp tạo ra sự nhất quán và hòa quyện trong âm nhạc của bạn. Điều này có thể giúp người nghe dễ dàng theo dõi và hiểu được cấu trúc của bài hát.

Nếu bạn cố ý viết những dấu thăng giảm, điều quan trọng là phải tìm cách trở về lại điệu tính chính của ca khúc. Việc này giúp bảo đảm rằng mọi biến đổi và thay đổi đều hài hòa với tổng thể của bản nhạc. Trở về lại điệu tính chính có thể tạo ra sự kết nối và sự kết thúc hài hòa, đồng thời đảm bảo rằng người nghe không cảm thấy mất mát hoặc lạc lõng trong quá trình lắng nghe.

Giữ nhịp đều đặn.

Giữ nhịp đều đặn là chìa khóa để tạo ra một bản nhạc có tính hòa quyện và dễ lắng nghe. Nhịp đều giúp người nghe dễ dàng bắt kịp và tham gia vào âm nhạc của bạn.

Nhanh không luôn có nghĩa là tốt: Tính điệu và tốc độ của bản nhạc không nhất thiết phải nhanh. Đôi khi, một giai điệu chậm và điều chỉnh có thể tạo ra ấn tượng mạnh mẽ hơn. Hãy tập trung vào cảm xúc và thông điệp mà bạn muốn truyền đạt thông qua âm nhạc.

Sử dụng phách chấm: Phách chấm có thể tạo ra sự động lực và biến đổi trong bản nhạc. Nó giúp tạo ra những điểm nhấn quan trọng, làm cho giai điệu trở nên phong phú hơn. Đừng sợ thử nghiệm với các kỹ thuật đảo phách cơ bản và kết hợp nối các nốt qua các phách để tạo ra hiệu ứng độc đáo.

Tạo hiện đại với phách: Sử dụng phách chấm có thể là một cách tuyệt vời để làm cho giai điệu của bạn nghe có vẻ hiện đại và độc đáo. Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn muốn tạo ra một cảm giác hiện đại, phá vỡ những ràng buộc truyền thống và tạo ra âm nhạc độc đáo và sáng tạo.

Mẫu nhạc (ý tưởng âm nhạc ngắn)

Mẫu nhạc, hay còn được gọi là ý tưởng âm nhạc ngắn, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra một bản nhạc đa dạng và sáng tạo.

Sử dụng một mẫu nhạc và lặp lại nó trong bản nhạc giúp tạo ra một yếu tố nhận diện cho người nghe. Điều này giúp họ dễ dàng nhớ và kết nối với âm nhạc của bạn. Mẫu nhạc có thể là một đoạn nhạc ngắn, một hình nhạc đặc biệt, hoặc một tổ hợp các nốt nhạc đặc trưng.

Khi lặp lại một mẫu nhạc, bạn có thể thử nghiệm với sự biến đổi để không làm cho bản nhạc trở nên nhàm chán. Có thể thay đổi nâng độ, nhịp, hoặc thậm chí là cả hai để tạo ra sự động lực và tính sáng tạo.

Làm quen với việc sử dụng mẫu nhạc là một thói quen tốt khi bạn viết giai điệu. Điều này không chỉ giúp xây dựng một bản nhạc có cấu trúc mạnh mẽ mà còn tạo ra sự nhất quán trong sáng tác của bạn.

Ví dụ dưới đây lặp lại một mẫu nhạc trên một nốt khởi đầu khác.

Lặp lại là tốt.

Nhưng đừng lặp lại một ý tưởng cụ thể quá nhiều (tức là nhiều hơn 3 lần) vì nó sẽ trở nên phản tác dụng. Đôi khi nên thay đổi điều gì đó khi lập lại một mấu nhạc hay một đoạn nhạc dài.

Lặp lại là một phần quan trọng của quá trình sáng tác, nhưng quá mức lặp lại một ý tưởng cụ thể có thể dẫn đến hiện tượng mất tính mới mẻ và sự hấp dẫn của bản nhạc.

Lặp lại quá nhiều lần có thể khiến người nghe cảm thấy nhàm chán và dễ dàng dự đoán được sự phát triển của bản nhạc. Để giữ cho âm nhạc luôn mới mẻ, hãy xem xét việc thay đổi một số yếu tố, như nâng độ cao, nhịp, hoặc cả hai khi lặp lại một mẫu nhạc hay một đoạn nhạc dài.

Đôi khi, thay đổi một phần nhỏ của một mẫu nhạc có thể tạo ra sự động lực và tính sáng tạo. Có thể thử nghiệm với việc thêm hoặc loại bỏ một nốt, thay đổi nhịp, hoặc thậm chí là thay đổi một số đặc điểm âm thanh để làm mới lại ý tưởng.

Nếu bạn quyết định lặp lại một phần của bản nhạc, hãy xem xét việc đưa ra sự đa dạng trong cấu trúc. Điều này có thể bao gồm việc thay đổi một phần mở đầu hoặc kết thúc, chèn một phần trung gian mới, hoặc thậm chí là thay đổi thứ tự của các phần nhạc.

Nhịp điệu và cao độ

Nhịp chậm tìm kiếm nhịp nhanh và nhịp nhanh tìm kiếm nhịp chậm

Bắt đầu với nhịp chậm có thể tạo ra một cảm giác của sự yên bình và ổn định. Khi chuyển đến nhịp nhanh, tăng cường động lực và sự hứng khởi, tạo ra một sự tương phản động nhằm thu hút sự chú ý của người nghe.

Sự chuyển động giữa nhịp chậm và nhịp nhanh có thể được sử dụng để đối lập cảm xúc trong âm nhạc. Điều này tạo ra một trải nghiệm nghe đa chiều, khiến người nghe trải qua các tình trạng tâm lý khác nhau. Nhịp chậm và nhịp nhanh giúp tạo ra một chiều sâu âm thanh.

Phương pháp này có thể được sử dụng để tạo điểm nhấn ở cuối một phần nhạc hoặc để đánh dấu sự kết thúc của một đoạn âm nhạc. Điều này tạo ra một hiệu ứng nổi bật và giữ chân người nghe qua sự thay đổi đột ngột. Đây cũng có thể là một cách để thể hiện phong cách và cá nhân hóa âm nhạc. Nó tạo ra độ linh hoạt cho người sáng tác để thể hiện sự đa dạng trong việc sử dụng tốc độ âm nhạc.

Những nốt nhạc thấp muốn chuyển đến những nốt nhạc cao và ngược lại

Sự chuyển động từ thấp lên cao và ngược lại tạo ra một sự liên kết và tương tác giữa các phần của bản nhạc. Nó giúp kết nối các phần khác nhau của bản nhạc thành một câu chuyện âm nhạc liên tục.

Sự chuyển động giữa thấp và cao tăng cường động lực trong bản nhạc. Nó có thể tạo ra cảm giác của sự phát triển và sự thay đổi, khiến người nghe mong đợi và hứng thú.

Bắt đầu bằng các nốt nhạc ở âm vực thấp và di chuyển lên âm vực cao có thể tạo ra một chiều sâu âm nhạc. Điều này tạo ra sự phong phú và đa dạng trong trải nghiệm nghe.

Giải quyết một bước nhảy lớn bằng cách di chuyển theo hướng ngược lại

Khi có một bước nhảy lớn, việc di chuyển ngược lại với bước nhảy giúp tạo ra sự đồng nhất trong bản nhạc. Điều này làm cho âm nhạc trở nên mạch lạc và dễ theo dõi.

Bước nhảy lớn thường tạo ra một điểm nhấn trong âm nhạc. Việc giải quyết nó bằng cách di chuyển nốt gần kề giúp giảm thiểu sự nổi bật này, tạo ra một trải nghiệm âm nhạc mượt mà và tự nhiên hơn. Điều này giúp duy trì một luồng âm nhạc liền mạch và hấp dẫn và làm cho âm nhạc trở nên có tổ chức hơn và dễ dàng theo dõi.

Chọn lựa nốt nhạc 

Xem hợp âm hiện tại như sườn kết cấu của mỗi nhịp. Sử dụng những nốt nhạc này như một sự hỗ trợ ở những vị trí quan trọng (ví dụ như những phách mạnh, đầu mỗi đoạn nhạc, v.v).

Tuy nhiên, giống như việc bạn không xây dựng một tòa nhà chỉ với các sườn cấu trúc, đừng soạn toàn bộ giai điệu chỉ với các nốt của hợp âm, nếu không ta sẽ không thể phân biệt được nốt nhạc với hợp âm. Sử dụng các nốt nằm giữa các sườn như cách để tạo sự đa dạng, hấp dẫn và hướng dẫn, đồng thời vẫn giữ tính nguyên vẹn của cấu trúc hợp âm.

Bằng cách sử dụng các nốt hợp âm như là cột mốc chính trong mỗi phách, bạn tạo ra sự liên kết mạnh mẽ với cấu trúc hợp âm. Tuy nhiên, để tránh nhàm chán, bạn cũng cần sử dụng các nốt nằm giữa như cách để tạo ra sự đa dạng, hấp dẫn và hướng dẫn trong giai điệu của mình. Điều này giúp bảo toàn tính toàn vẹn của cấu trúc hợp âm mà vẫn mang lại sự phong phú và sáng tạo trong âm nhạc của bạn.

• Nói chung, bắt đầu mỗi nhịp bằng một âm thanh hòa hợp (một nốt nằm trong hợp âm hiện tại).

• Ở điểm đảo phách (ví dụ như các nốt kéo dài ở phách thứ 4 và thứ 8 của một đoạn nhạc), giai điệu phải hỗ trợ cấu trúc hợp âm. Hãy sử dụng nốt hợp âm ở đây.

Những hướng dẫn này giúp định hình cách bắt đầu và kết thúc mỗi đoạn nhạc, cũng như cách điều chỉnh giai điệu tại những điểm quan trọng trong bản nhạc. Bắt đầu mỗi nhịp với một âm thanh hòa hợp giúp tạo ra sự ổn định và kết nối với hợp âm, trong khi ở các điểm phản âm, sự hỗ trợ cấu trúc hợp âm thông qua việc sử dụng các nốt hợp âm tạo nên sự hoàn thiện và ấn tượng.

Lời khuyên chung

• Hãy cố gắng nghĩ nhiều hơn về các nhịp và nhóm các nhịp (đoạn nhạc) và ít hơn về từng nốt riêng lẻ.

• Trong quá trình soạn nhạc, hãy lắng nghe sự lựa chọn của bạn một cách cẩn thận. Hãy giảm nhịp độ để thực sự nghe rõ những nốt hoặc mẫu nhạc nào hoạt động tốt nhất.

• Luôn sử dụng tai của bạn như là một nguồn hướng dẫn.

• Có khả năng thảo luận hoặc bảo vệ quyết định của bạn.

Sáng tác giai điệu dựa trên âm nhạc điệu thức Trung cổ

Giai điệu trên điệu thức

Việc sáng tác giai điệu dựa trên âm nhạc điệu thức trung cổ là một khía cạnh quan trọng trong sáng tác ca khúc. Các điệu thức là tập hợp các quy tắc âm thanh và hợp âm cơ bản được sử dụng để xây dựng một giai điệu hoặc bản nhạc.

Bạn có thể dùng âm nhạc điệu thức để sáng tác trọn vẹn một ca khúc hoặc dùng điệu thức để sáng tạo một đoản khúc trong giai điệu ca khúc. Dùng phương pháp thứ nhất để hoàn thành những tác phẩm hoàn toàn « điệu thức », và phương pháp thứ hai để làm phong phú một ca khúc diatonic bằng điệu thức.

Nếu cần bạn hãy đọc lại chương IX và X để nắm vững chi tiết về âm nhạc điệu thức trước khi đi sâu vào phần sáng tác giai điệu bằng điệu thức. Trong chương này ta chỉ nhắc đến các điệu thức cơ bản, thường được dùng trong sáng tác giai điệu ca khúc. Những điệu thức mở rộng khác thường chỉ được dùng trong ngẫu hứng solo nhạc cụ, sẽ không được nhắc đến trong chương này.

Dưới đây, là một số nguyên tắc phải được để ý tới trong việc sáng tạo giai điệu dựa trên âm nhạc điệu thức:

1. Lựa chọn điệu thức: Đầu tiên, bạn cần quyết định điệu thức mà bạn muốn sử dụng. Ví dụ, một trong các điệu thức Trung cổ được trích ra từ thang âm trưởng diatonic.

Một số điệu thức với âm hưởng độc đáo cũng có thể được dùng trong một số trường hợp đặc biệt như nhạc kịch, nhạc âm hưởng địa phương Tây Ban Nha và các xứ Á Rập. Các điệu thức đó là Tht5 (Dominant Phrygian), TGĐ4 (Dominant Lydian), TGĐ5 (Mixolydian b6), sẽ không được bàn luận xa hơn ở đây.

2. Mỗi điệu thức có một dãy nốt riêng biệt, và chúng tạo ra một cảm xúc âm nhạc đặc trưng. Lựa chọn điệu thức sẽ hình thành nền tảng cho giai điệu của bạn.

   1. Hiểu về các điệu thức âm nhạc: Trước khi bạn lựa chọn, hãy hiểu rõ về các loại điệu thức âm nhạc có sẵn. Các điệu thức phổ biến bao gồm Ionian (còn gọi là chế độ Major), Dorian, Phrygian, Lydian, Mixolydian, và Aeolian (còn gọi là chế độ Natural Minor). Mỗi chế độ có một dãy nốt cố định và tạo ra một cảm xúc âm nhạc riêng biệt.

   2. Xác định mục tiêu cảm xúc: Trước khi lựa chọn điệu thức, hãy xác định mục tiêu cảm xúc mà bạn muốn truyền đạt qua bản nhạc. Ví dụ, điệu thức Ionian thường tạo ra cảm giác hạnh phúc và lạc quan, trong khi điệu thức Phrygian có cảm giác u ám và bí ẩn.

   3. Kết hợp điệu thức: Đôi khi, bạn có thể kết hợp các điệu thức để tạo ra sự đa dạng và phức tạp hơn trong bản nhạc của bạn. Ví dụ, bạn có thể bắt đầu bằng điệu thức Dorian trong phần mở đầu và chuyển sang điệu thức Mixolydian trong phần điệp khúc để tạo sự tương phản.

3. Tạo động lực từ các hợp âm: Hợp âm chơi vai trò quan trọng trong việc tạo ra giai điệu. Bạn có thể sử dụng hợp âm của điệu thức đó để tạo ra nền âm nhạc cho giai điệu của bạn. Chọn các nốt nhạc từ hợp âm để xây dựng các phần giai điệu.

   1. Chọn điệu thức âm nhạc: Mỗi điệu thức có tập hợp các nốt và hợp âm đặc trưng. Chọn một điệu thức phù hợp với cảm xúc và thông điệp bạn muốn truyền đạt.

   2. Xác định hợp âm cơ bản: Chọn một hợp âm cơ bản trong điệu thức âm nhạc của bạn. Hợp âm cơ bản thường là hợp âm chính của điệu thức, chẳng hạn như hợp âm I trong điệu thức Trưởng hoặc hợp âm thứ trong điệu thức Thứ. Hợp âm này sẽ đóng vai trò cơ bản trong việc xây dựng nền âm nhạc của bạn.

   3. Sử dụng các hợp âm bổ sung: Bên cạnh hợp âm cơ bản, bạn có thể sử dụng các hợp âm bổ sung để tạo động lực. Các hợp âm bổ sung là những hợp âm khác trong điệu thức âm nhạc của bạn, chẳng hạn như hợp âm IV, V, hoặc các hợp âm bổ sung độ VII. Sử dụng chúng để tạo sự biến đổi và phong phú cho âm nhạc.

   4. Chọn các nốt từ hợp âm của điệu thức: Khi xây dựng phần giai điệu, bạn có thể chọn các nốt từ các hợp âm để tạo động lực. Sử dụng nốt gốc, thứ ba, năm, và nhất là nốt đặc trưng của điệu thức khi thích hợp để nhấn mạnh đã điểm âm nhạc điệu thức của bạn.

   5. Tạo sự biến đổi và hài hòa: Sử dụng các hợp âm và nốt một cách sáng tạo để tạo sự biến đổi trong âm nhạc của bạn. Tạo ra chuỗi hợp âm hài hòa, dùng những giải kết đặc trưng trong âm nhạc điệu thức để tạo sự liên kết giữa các phần của bản nhạc.

   6. Thay đổi nhiệp điệu: Sử dụng hợp âm để tạo sự thay đổi trong nhiệp điệu. Thay đổi thứ tự hợp âm, thời điểm xuất hiện của chúng, và thay đổi nhịp điệu giữa các phần để tạo sự đa dạng và độc đáo.

4. Tạo động lực từ nhịp điệu: Nhịp điệu là một yếu tố quan trọng trong việc sáng tạo giai điệu. Bạn có thể thay đổi nhịp điệu để tạo ra sự độc đáo và đa dạng cho giai điệu của bạn.

5. Thử nghiệm và sáng tạo: Đừng ngại thử nghiệm và sáng tạo. Sáng tác giai điệu dựa trên âm nhạc điệu thức đòi hỏi sự linh hoạt và khả năng thử nghiệm. Hãy thử các phương pháp khác nhau và xem phương pháp nào hoạt động tốt nhất cho cảm xúc bạn muốn truyền đạt.

6. Học từ các ví dụ và nguồn cảm hứng: Nghe và học từ các bản nhạc sử dụng điệu thức âm nhạc mà bạn quan tâm. Điều này có thể giúp bạn hiểu cách các nhạc sĩ khác sáng tạo giai điệu trong các điệu thức khác nhau và cung cấp nguồn cảm hứng cho sáng tạo của bạn.

Giai điệu và hợp âm điệu thức trung cổ

Khi dùng một điệu thức để sáng tạo một giai điệu, bạn cần biết nốt đặc trưng của điệu thức đó và những hợp âm có thể dùng được trong điệu thức được dùng.

Nắm vững các nốt đặc trưng của các điệu thức cơ bản :

• Dorian có nốt đặc trưng ở quãng 6 trưởng. Ví dụ Rê Dorian có nốt B là nốt đặc trưng.

• Phrygian có nốt đặc trưng ở quãng 2 thứ. Ví dụ Mi Phrygian có nốt F là nốt đặc trưng.

• Lydian có nốt đặc trưng ở quãng 4 tăng. Ví dụ Fa Lydian có nốt B là nốt đặc trưng.

• Mixolydian có nốt đặc trưng ở quãng 7 thứ. Ví dụ Sol Mixolydian có F la nốt đặc trưng.

• Sẽ không được nhắc trong chương này :

  1. Ionian va Aeolian là thang âm trưởng và thứ tự nhiên trong hệ thống diatonic, đã được xét kỹ trong những chương trong phần Hòa Âm của sách này,

  2. Locrian chứa những nốt nhạc quá đặc biệt, không được dùng để sáng tác giai điệu.

Nắm vững các hợp âm được dùng trong mỗi điệu thức

Các nốt 7 trong các bảng hợp âm dưới đây không bó buộc nhưng có thể được dùng để tạo nét đặc thù cho ca khúc.

Dùng các giải kết sau cho ca khúc được sáng tác toàn vẹn trong một điệu thức :

Ví dụ giai điệu dựa hoàn toàn trên điệu thức

Ca khúc dưới đây đã được viết toàn vẹn trên điệu thức A Dorian

Kiều I – Nhan Sắc Khuynh Thành (Ngô Càn Chiếu)

Tôi đã viết toàn bộ ca khúc « Nhan Sắc Khuynh Thành » dựa trên điệu thức A Dorian. Nốt đặc trưng của A Dorian là nốt ở quãng 6 đúng : Fa# như trong đoạn nhạc trên.

Các hợp âm có thể dùng được trong điệu thức Dorian được nhắc lại trong bảng trên là :

Một số hợp âm A Dorian trong ca khúc đã không sử dụng nốt 7 (D thay vì D7, G thay vì GM7…).

Kết hợp Hệ thống diatonic và điệu thức

Khi viết giai điệu dựa trên hệ thống diatonic, ta đã có một thang âm trưởng và 3 thang âm thứ. Với hệ thống điệu thức trung cổ ta có thêm 2 điệu thức thứ (Dorian và Phrygian) cùng 2 điệu thức trưởng (Lydian và Mixolydian).

Áp dụng điều này và sáng tác giai điệu kết hợp cả hai hệ thống ta có

Khi viết một giai điệu trưởng, ta có thể kết hợp các thang âm trên để tạo nên dòng nhạc « mới lạ ». Không còn bị gò bó trong thang âm trưởng diatonic, ta có thể xen kẽ những đoạn nhạc có những hợp âm và nốt nhạc khác với thường lệ.

Cùng nhận xét cho các thang âm thứ :

Khi viết một giai điệu thứ, ta có thể dùng 5 thang âm trên để tạo nên dòng nhạc một dòng nhạc mới. Dĩ nhiên ta không nên « phóng đại » dùng quá nhiều thang âm trong một ca khúc vì điều đó có thể ra phản ứng ngược đối với người nghe. Đừng viết giai điệu như người đang thực hành một lý thuyết âm nhạc mà hãy viết và cảm nhận như người đang thưởng ngoạn dòng nhạc của bạn.

Ví dụ :

Ca khúc dưới đây được viết trên hệ thống diatonic, xen kẻ với các đoạn nhạc dựa trên điệu thức Phrygian.

Jeux Interdits (Ngô Càn Chiếu)

Bài hát trên được viết trên thang âm Đô Thứ, xen kẻ một đoạn nhạc Phrygrian (qua hợp âm Db69). Những nốt Rê giáng ở đây đã thay đổi những gì người nghe đang chờ đợi : đó là điều tác giả cố ý tạo ra!

Dùng bảng hợp âm trên cho đoạn nhạc chứa Đô Phrygian, ta thấy hợp âm Db được dùng nơi đây là hợp lý. Hợp âm D69 được dùng thay vì DM7 chỉ là ý thích riêng của tác giả ca khúc.

Sáng tác giai điệu dựa trên âm nhạc Ngũ cung Việt nam

Nếu mục đích của bạn là sáng tác một giai khúc thuần túy ngũ cung thì đây không phải chương sách cần thiết cho bạn.

Dưới đây là những đề nghị sáng tác nhạc ngũ cung cho âm nhạc của hôm nay. Điều đó có nghĩa là tôi không giới hạn sự sáng tác giai điệu xoay quanh 5 nốt nhạc chính của một thang âm ngũ cung. Trong chương này, một sáng tác ngũ cung có thể dùng các nốt nhạc phương tây nhưng với ý chính của giai điệu dựa trên một âm sắc gồm những nốt đặc trưng mà khi nghe ta sẽ liên tưởng đến các điệu thức Ngũ cung.

Để thực hiện điều này, bạn phải dùng nhiều nốt trong điệu thức và tránh những nốt ngoài thang âm khi có thể.

Tương tự như dùng điệu thức trung cổ, bạn có thể dựa trên các điệu thức của âm nhạc ngũ cung Việt nam trong sáng tác giai khúc. Chi tiết có thể được tìm thấy trong chương Âm Nhạc Ngũ Cung của sách này.

Âm nhạc ngũ cung Việt nam dựa trên thang âm pentatonic cho năm âm chính với các thang âm được ghi lại như sau :

Và thêm các điệu thức Vọng cổ và Tây nguyên :

Khi sáng tác giai điệu dựa trên ngũ cung, trước hết, bạn chọn một điệu thức đặc trưng cho tác phẩm của bạn.

Điệu Cung là thang âm Pentatonic được dugnf rất nhiều trong âm nhạc phương tây và Trung quốc. Để tạo nên âm sắc đặc biệt thì Cung không phải là một điệu thức lý tưởng.

Bảy điệu thức còn lại có thể được dùng để sáng tạo những giai điệu « khác lạ ». Điều quan trong như trong âm nhạc điệu thức là bạn phải nắm vững nốt đặc trưng của mỗi điệu thức.

Ví dụ 1 :

Điệu vọng cổ được dùng trong ca khúc « Chiều Về Trên Sông » của Phạm Duy :

Nốt La bình ở chữ « Cửu » là nốt đặc trưng của điệu Vọng cổ. Bạn có thể thấy điểm tương đồng giữa điệu Vọng cổ và điệu thức Dorian ở đây.

Ví dụ 2 :

Nốt đặc trưng này lại được Phạm Duy sử dụng trong nhạc phẩm « Hẹn Hò » :

Các ví dụ khác dựa trên những ca khúc dân ca mà Phạm Duy đã sử dụng rất tài tình :

• Qua cầu gió bay : Điệu Xuân

• Lý trống cơm : Điệu Bắc và Hò 3

• Hái hoa : Điệu Xuân