VIII. Nhạc Blues

Nhạc Blues là một hành trình sâu sắc qua lịch sử và văn hóa. Nguồn gốc của Blues có liên quan chặt chẽ đến cuộc sống và trải nghiệm của cộng đồng người gốc Phi tại miền nam nước Mỹ trong thế kỷ 19.

Blues ra đời tại Mississippi Delta như một dạng biểu đạt cho cuộc sống khó khăn và nỗi đau đớn của người dân. Blues được coi là một hình thức âm nhạc dân gian vì nó phản ánh những câu chuyện cuộc sống hàng ngày, sự đau đớn, và niềm vui của những người bình thường. Các nghệ sĩ blues thường chơi các nhạc cụ dân dụ như guitar và harmonica, gần gũi với cuộc sống xã hội vào thời kỳ đó.

Blues không chỉ là một biểu tượng văn hóa mà còn là nguồn năng lượng mạnh mẽ. Nó thể hiện sự sống sót và sức mạnh tinh thần qua những giai điệu và lời bài hát đầy cảm xúc. Blues tạo ra một động lực có khả năng kết nối con người với nhau với những cảm xúc cơ bản nhất.

Blues không chỉ là một thể loại âm nhạc, mà còn là một tài sản văn hóa được kế thừa qua nhiều thế hệ. Ảnh hưởng của nó lan truyền từ miền nam đến thành phố, từ người nghèo đến người giàu, và từ người gốc Phi đến người châu Âu. Blues đã đặt nền móng cho nhiều thể loại âm nhạc khác nhau như rock, jazz, và soul.

Giai điệu Blues

Nhạc blues thường diễn đạt cảm xúc một cách sâu sắc và chân thực. Từ những nốt nhạc buồn đến những quãng nhạc đầy biểu cảm, giai điệu blues có thể làm sống động những trạng thái tâm lý đa dạng.

Dòng nhạc blues thường có sự linh hoạt và tự do sáng tạo, cho phép nghệ sĩ thể hiện bản thân và thậm chí thay đổi giai điệu trong suốt quá trình biểu diễn.

Mặc dù có thể sáng tạo và đa dạng, giai điệu blues thường xuất phát từ các yếu tố đơn giản, từ các hình thức nhạc cụ đến các mô hình nhạc cụ cơ bản. Một số giai điệu blues có xu hướng lặp lại các những đoạn nhạc quan trọng, tạo ra một cảm giác của sự chắc chắn và tương tác với người nghe.

Giai điệu blues thường được dựng thang âm blues, với các nốt nhạc được đặt theo cách đặc biệt để tạo ra không khí đặc trưng của thể loại.

Thang âm Blues

Thang âm blues cung cấp cho giai điệu blues một sự đặc trưng và một “âm hưởng blue” đặc biệt.

Thang âm blues được cấu thành từ các nốt nhạc đặc biệt gọi là “blue notes.” Đây là các nốt nhạc nằm giữa các nốt chuẩn trên thang âm. Những nốt blues giúp cho giai điệu phong phú hơn và có thể thay đổi tùy thuộc vào cảm xúc cụ thể mà nghệ sĩ muốn truyền đạt. Điều này tạo nên “âm hưởng blue” đặc trưng cho thể loại blues.

Thang âm Blues mang lại cho người mới bắt đầu sáng tác nhiều điều có giá trị. Đầu tiên, nó đơn giản hóa cách solo trên các thay đổi hợp âm. Bạn chỉ cần ở trên cùng một thang âm trong suốt solo của bạn và bỏ qua các thay đổi. Hơn nữa, thang âm Blues có một âm thanh quen thuộc, giúp bạn có thể tạo ra một tâm trạng “buồn” một cách gần như tự nhiên."

Trên cùng của Biểu mẫu

Tuy nhiên, có hai vấn đề với lời khuyên bên trên .

Trước hết, thang âm Blues được định nghĩa bên trên đang thiếu quá nhiều nốt quan trọng. Điều này khiến nó trở thành một phương tiện rất hạn chế, không thể mang lại độ đa dạng trong các câu diễn tả tâm trạng. Những nốt nhạc mà thang âm này đang thiếu chính là nốt quãng 3 trưởng, cùng các nốt quãng 2 và quãng 6 của thang âm trưởng. Do đó, thang âm Blues với sáu nốt chủ yếu đang kiềm giữ, làm khó khăn cho việc phát triển dòng nhạc.

Lý do thứ hai khiến solo thang âm Blues thường nghe không hay là vì chúng không có sự chuyển động, không có sự di chuyển hòa âm. Hầu hết nhạc jazz đều liên quan đến “chơi theo các thay đổi,” nơi sự sáng tác của bạn phản ánh sự chuyển động hòa âm của bài hát. Việc sử dụng duy nhất thang âm Blues mang lại một cách tiếp cận qua đơn giản, có thể nhàm chán.

Thang âm Blues Thứ và Trưởng

Giải pháp cho vấn đề nêu ra bên trên là sử dụng hai thang âm Blues cơ bản mà các nhạc sĩ jazz thường dùng, chứ không phải chỉ một thang âm duy nhất. Một trong số đó là thang âm Blues mà chúng ta đã xem xét bên trên. Do có nốt quãng 3 thứ, nên từ giờ trở đi chúng ta sẽ gọi nó là “Thang âm Blues Thứ”.

Thang âm Blues thứ hai có âm thanh rõ ràng là âm thanh Trưởng vì sự bao gồm của nốt quãng 3 Trưởng (mặc dù nó cũng chứa cả nốt quãng 3 Thứ). Chúng ta sẽ gọi thang âm này là “Thang âm Blues Trưởng”. Ở tông C, nó sẽ như sau:

Tiến trình hợp âm trong nhạc Blues

Trong nhạc blues, tiến trình hợp âm là quá trình di chuyển qua các hợp âm khác nhau để tạo ra sự chuyển động và sự phát triển trong âm nhạc. Dưới đây là một số điểm quan trọng về tiến trình hợp âm trong nhạc blues:

• Tiến Trình I-IV-V: Một trong những tiến trình hợp âm phổ biến nhất trong blues là di chuyển giữa ba hợp âm chủ yếu, thường được biểu diễn bằng các hợp âm ở các bậc I (chính), IV, và V của thang hợp âm. Ví dụ, trong tông C, hợp âm C, F, và G thường được sử dụng.

• Hợp Âm Át 7th: Hợp âm Át 7th là quan trọng trong tiến trình hợp âm của blues. Đặc biệt, hợp âm 7th tại các bậc I, IV, và V thường được sử dụng để tạo ra sự căng thẳng và tính “bluesy.”

• Thay Đổi Hợp Âm Nhanh Chóng: Trong một số trường hợp, người chơi blues có thể thực hiện các thay đổi hợp âm nhanh chóng để tạo ra sự ngạc nhiên và sáng tạo trong âm nhạc.

• Sử Dụng Hợp Âm Bổ Sung: Người chơi blues thường sử dụng các hợp âm bổ sung như hợp âm 9th, 13th, và các hợp âm mở rộng khác để làm phong phú âm thanh và tạo ra sự đa dạng.

• Chuyển Hợp Âm Điệu Nhấn (Turnarounds): Tiến trình hợp âm thường được sử dụng để tạo ra các chuyển độ hợp âm “turnarounds” ở cuối một chuỗi 12 ô nhịp, tạo nên sự kết thúc và chuẩn bị cho vòng mới.

• Sự Tự Do Sáng Tạo: Trong blues, có sự tự do cho người chơi thể hiện sáng tạo trong tiến trình hợp âm, cho phép họ thích ứng với cảm xúc và phong cách cá nhân.

Những tiến trình hợp âm này cùng nhau tạo ra một bức tranh âm thanh đặc trưng của nhạc blues, nơi sự linh hoạt và sáng tạo đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra cảm nhận đặc biệt và độc đáo.

Đặc điểm tiến trình hợp âm blues

Trong đa số trường hợp, tiến trình nhạc blues thường có 12 ô nhịp. Một số ngoại lệ với blues có 16 ô nhịp như “Watermelon man” của Herbie Hancock hoặc “Soft winds” của Benny Goodman.

Trong đa số trường hợp, tiến trình nhạc blues thường được đánh theo nhịp 4/4. Có một số ngoại lệ, trong đó có một bản nổi tiếng là “All blues” với nhịp 6/8.

Sự đơn giản tương đối của cấu trúc âm nhạc 12 ô nhịp đã đóng góp lớn vào sự thành công của nó. Cấu trúc này chủ yếu xây dựng xung quanh ba hợp âm: hợp âm bậc 1, hợp âm bậc 4 và hợp âm bậc 5 của bài hát.

Tiến trình nhạc này có 3 dòng và 4 ô. Mỗi ô đại diện cho một ô nhịp trong đó có một hợp âm. Các bậc trên đó xây dựng được biểu thị bằng số La Mã và các hợp âm chính bằng số ẩn.

Giai điệu trong tiến trình nhạc blues

Một số giai điệu blues được soạn theo các tiến trình cơ bản như dưới đây.

Có những giai điệu blues khác không nhất thiết phải tuân theo các tiến trình cơ bản. Trong trường hợp cuối cùng này, sau khi giai điệu của nó được mô tả, các nghệ sĩ solo trong một nhóm jazz thường sử dụng một tiến trình “cổ điển” như tiến trình nhạc blues jazz. Những giai điệu blues này do đó có sự hòa âm riêng biệt, khác biệt so với dãy hòa âm của tiến trình mà các nhạc sĩ sử dụng cho các đoạn hòa nhạc của họ (các phần tự do ngẫu hứng).

Tiến trình Blues cơ bản

Đây là cấu trúc hòa âm blues đơn giản nhất, thường được sử dụng rộng rãi :

Blues tông Fa

Tiến trình Blues Jazz

Tiến trình blues này với chút pha trộn jazz đem lại một số điều bổ sung cho tiến trình cơ bản bằng cách sử dụng các hợp âm thay thế. Ở đoạn thứ 4, F7 trở thành F7alt, ở đoạn thứ 8, F7 chuyển thành D7alt. Ở đoạn thứ 9 và 10, có một chuỗi II V I chính kết thúc ở đoạn thứ 11. Hai ô nhịp cuối cùng được xây dựng trên cơ sở của “anatole,” tức là một chuỗi các hợp âm với các nền trên các bậc tiếp theo: I VI II V I.z

Trên cùng của Biểu mẫu

Blues tông Đô

Tiến trình Blues Jazz – Biến thể 1

Một biến thể của tiến trình nhạc blues jazz với một số thay thế hợp âm. Ở đoạn thứ 4 và 5, có một chuỗi II V I. Các hợp âm ở đoạn thứ 7 và 8 tiếp tục theo hình thức giảm dần theo quy luật chromatique, nghĩa là đi qua tất cả các nửa tông.

Blues tông La

Tiến trình Blues Jazz – Biến thể 2

Tiến trình nhạc blues này mang đến một số biến thể mới về mặt hòa âm cho tiến trình nhạc blues jazz.

Ở đoạn thứ 6, hợp âm VI7 chuyển thành #IV°7, để chuyển sang đoạn sau với một hợp âm I/V, tức là hợp âm ở bậc 1 với một bass ở bậc 5. Bốn ô nhịp cuối cùng được tạo thành từ các hợp âm từ bậc 2 đến bậc 5.

Blues tông Sol

Tiến trình Blues Thụy Điển

Cấu trúc nhạc blues được duy trì xung quanh các hợp âm của bậc 1, bậc 4 và bậc 5. Ở đoạn đầu tiên, chúng ta thấy một hợp âm Maj7 trên bậc 1. Trong ba ô nhịp tiếp theo, có một chuỗi II V I để kết nối với hợp âm của bậc 4 ở ô nhịp thứ 5. Trong các ô nhịp thứ 6, 7 và 8, chúng ta có một chuỗi II V giảm một nửa cung ở mỗi II V. Bốn ô nhịp cuối cùng là những ô nhịp thông thường của blues jazz. Ví dụ điển hình của blues Thụy Điển là bản nhạc của Charlie Parker “Blues for Alice”.

Ngẫu hứng trong nhạc Blues

Bạn có thể chọn một thang âm duy nhất trưởng hoặc thứ tùy theo điệu tính của bản nhạc khi chơi ngẫu hứng. Như đã nói ở đầu chương này, với 6 nốt nhạc trong thang âm, điều đó sẽ giới hạn âm nhạc của bạn.

Một cách ngẫu hứng khác mà đa số các nhạc sĩ Blues hay sử dụng là dùng cả hai thang âm. Tuy nhiên có một số nguyên tắc cần được tôn trọng khi bạn làm điều này.

Nguyên tắc

• Trên hợp âm I, sử dụng các solo có nguồn gốc từ thang âm Blues Trưởng.

• Trên hợp âm IV và V, sử dụng các solo có nguồn gốc từ Thang âm Blues Thứ.

Ví dụ :

• Trên hợp âm I, hợp âm III hoặc hợp âm VI, sử dụng các solo dựa trên thang âm Blues Trưởng. Ở bất kỳ nơi nào khác, sử dụng các dòng solo dựa trên thang âm Blues Thứ.

Ví dụ :