X. Mở rộng điệu thức

Ngoài thang âm Trưởng (cũng là thang âm Thứ Tự Nhiên), ba thang âm khác là Trưởng Hòa Thanh, Thứ Hòa Thanh và Thứ Giai Điệu cũng được dùng như thang âm gốc để tạo ra những điệu thức mới mẻ và tân kỳ trong âm nhạc điệu thức đương đại.

Bằng cách chọn những nốt chủ khác nhau trên thang âm gốc ta tạo nên các điệu thức mới cho những thang âm mới được nhắc bên trên.

Trong chương này ta sẽ xem chi tiết những điệu thức dựa trên ba thang âm đó.

Bảy điệu thức từ Thứ Hòa Thanh 

Các điệu thức từ thứ hòa thanh sẽ được gọi là ThT1 đến ThT7 :

Áp dụng bảng cấu trúc trên, ta tạo nên 7 điệu thức từ Đô thứ hòa thanh như sau :

Ghi chú:

Điệu thức Aeolian M7: điệu thức Aeolian nhưng có quãng 7 trưởng

Điệu thức Aeolian M7 là điệu thức Aeolian nhưng có nốt maj7. Điệu thức Aeolian M7 tạo ra một âm thanh đặc biệt với một nốt thứ 7 nâng cao, tạo ra một sự căng thẳng đáng chú ý trong âm nhạc.

Điệu thức Locrian M6: Locrian nhưng có quãng 6 trưởng

Điệu thức Locrian M6 là một thang âm không phổ biến, một cấu trúc âm thanh đặc biệt và một âm thanh đặc trưng và phức tạp.

Ionian Augmented: Ionian nhưng có quãng 5 tăng

Điệu thức Ionian Augmented nổi bật với nốt thứ 5 nâng cao, có thể được sử dụng để tạo sự tương phản và đa dạng âm thanh trong âm nhạc hiện đại và sáng tạo.

Dorian #4: Dorian nhưng có quãng 4 tăng.

Điệu thức Dorian #4 là một điệu thức độc đáo với nốt thứ 4 nâng cao, tạo ra một màu sắc âm thanh đặc biệt.

Phrygian Dominant: Phrygian nhưng có quãng 3 trưởng

Điệu thức Phrygian Dominant tạo ra một âm thanh độc đáo và đặc biệt thường được sử dụng trong âm nhạc Tây Ban Nha, đặc biệt là trong thể loại như Flamenco. Nó tạo ra một cảm giác gợi cảm và sôi động, và thường đi kèm với các hợp âm và phong cách đặc trưng của âm nhạc Tây Ban Nha, làm cho nó trở thành một yếu tố quan trọng trong âm nhạc của khu vực này.

Lydian #9: Lydian với quãng 2 tăng

Điệu thức Lydian #9 tạo ra một âm thanh rất đặc biệt với nốt thứ 4 nâng cao và nốt thứ 9 nâng cao.

Superlocrian bb7: Locrian với quãng 7 giảm kép

Không phổ biến trong âm nhạc truyền thống , nó tạo ra một cảm giác căng thẳng và phức tạp trong âm nhạc.

Bảy điệu thức từ thứ giai điệu

Các điệu thức từ thang âm thứ giai điệu sẽ được gọi là TGĐ1 đến TGĐ7 :

Áp dụng bảng cấu trúc trên, ta tạo nên 7 điệu thức từ Đô thứ giai điệu như sau :

Ghi chú:

Ionian Minor: Ionian nhưng có quãng 3 thứ

Điệu thức Thứ giai điệu giữ cấu trúc nền tảng của điệu thức Ionian (Major) nhưng có sự khác biệt quan trọng ở nốt 3 thứ, tạo ra một âm thanh đặc biệt và độc đáo.

Dorian b2: Dorian nhưng có quãng 2 thứ

Điệu thức Dorian b2 giữ cấu trúc nền tảng của điệu thức Dorian nhưng có sự khác biệt quan trọng ở nốt thứ 2, nơi nó thay thế nốt thứ 2 bình thường bằng nốt thứ 2 giáng (flat 2nd), tạo ra một âm thanh đặc biệt và độc đáo.

Lydian Augmented: Lydian nhưng có quãng 5 tăng

Điệu thức Lydian Augmented giữ cấu trúc nền tảng của điệu thức Lydian nhưng có sự khác biệt quan trọng là ngoài nốt thứ 4 tăng, có thêm nốt thứ 5 tăng, tạo ra một âm thanh đặc biệt.

Lydian Dominant: Lydian nhưng có quãng 7 thứ (Bartok scale)

Điệu thức Lydian Dominant là điệu thức Lydian được thêm nổi bật với quãng 7 thứ tạo ra một âm thanh đặc biệt và độc đáo.

Điệu thức này cũng được gọi là “thang âm Bartók” vì chính nhà soạn nhạc người Hungary Béla Bartók đã sử dụng và phổ biến rộng rãi điệu thức này qua âm nhạc của ông.

Mixolydian b6: Mixolydian nhưng có quãng 6 thứ

Điệu thức Mixolydian b6 giữ cấu trúc nền tảng của điệu thức Mixolydian nhưng có một sự khác biệt quan trọng ở nốt thứ 6, nơi nó thay thế nốt thứ 6 bình thường bằng nốt thứ 6 thứ, tạo ra một âm thanh lạ thường, pha trộn giữa trưởng va thứ.

Aeolian Diminished: Aeolian nhưng có quãng 5 giảm

Điệu thức Aeolian Diminished giữ cấu trúc nền tảng của điệu thức Aeolian (Natural Minor) nhưng có một sự khác biệt quan trọng ở nốt thứ 5, nơi nó thay thế nốt thứ 5 bình thường bằng nốt thứ 5 giảm (diminished 5th), tạo ra một âm thanh đặc biệt và độc đáo. Thang âm này tạo ra một cảm giác u ám và căng thẳng.

Superlocrian: Locrian nhưng có quãng 4 giảm

Điệu thức Superlocrian giữ cấu trúc nền tảng của điệu thức Locrian nhưng có sự khác biệt quan trọng ở nốt thứ 4, nơi nó thay thế nốt thứ 4 bình thường bằng nốt thứ 4 giảm (diminished 4th), tạo ra một âm thanh u ám và lạ thường.

Thang âm Trưởng Hòa Thanh (Harmonic Major Scale)

Thang âm trưởng hòa thanh là một khía cạnh quan trọng trong âm nhạc điệu thức. Dưới đây là một số khía cạnh quan trọng về thang âm trưởng hòa thanh.

Định Nghĩa Thang Âm Trưởng Hòa Thanh

Thang âm trưởng hòa thanh (harmonic major scale) là một loại thang âm được xây dựng từ các nốt cơ bản của thang âm trưởng (major scale) nhưng với một note thay đổi, thay vì là note quãng 6 trưởng thì lại là quãng 6 thứ.

Bảng thang âm Trưởng Hòa Thanh

Sự Ảnh Hưởng Trong Âm Nhạc Điệu Thức

Thang âm trưởng hòa thanh thường được sử dụng để tạo ra một cảm xúc đặc biệt và thường có tính chất tươi sáng, mạnh mẽ và lạ mắt.

Sự Kết Hợp Và Ứng Dụng

Thang âm trưởng hòa thanh thường được kết hợp với các điệu thức để tạo ra các hòa âm và giai điệu phong phú và độc đáo.

Nó thường được sử dụng trong jazz và âm nhạc điệu thức để thể hiện tính chất tươi sáng và mạnh mẽ.

Bảy điệu thức từ trưởng hòa thanh

Các điệu thức từ thang âm trưởng hòa thanh sẽ được gọi là TrT1 đến TrT7 :

Áp dụng bảng trên ta có 7 điệu thức Trưởng hòa thanh như sau :

Ghi chú:

Ionian ♭6: điệu thức Ionian nhưng có quãng 6 thứ

Điệu thức Trưởng Hòa Thanh (Ionian ♭6) giữ cấu trúc nền tảng của điệu thức Ionian nhưng có một sự khác biệt quan trọng ở nốt thứ 6, nơi nó thay thế nốt thứ 6 bình thường bằng nốt thứ 6 thứ, tạo ra một âm thanh đặc biệt và độc đáo.

Dorian Diminished: Dorian với quãng 5 giảm

Điệu thức Dorian Diminished giữ cấu trúc nền tảng của điệu thức Dorian nhưng có một sự khác biệt quan trọng ở nốt thứ 5, nơi nó thay thế nốt thứ 5 bình thường bằng nốt thứ 5 giảm (diminished 5th).

Superphrygian: Phrygian với quãng 4 giảm

Điệu thức Superphrygian giữ cấu trúc nền tảng của điệu thức Phrygian nhưng có một sự khác biệt quan trọng ở nốt thứ 4, nơi nó thay thế nốt thứ 4 bình thường bằng nốt thứ 4 giảm (diminished 4th).

Lydian Minor: Lydian với quãng 3 thứ

Điệu thức Lydian Minor giữ cấu trúc nền tảng của điệu thức Lydian nhưng có sự khác biệt quan trọng ở nốt thứ 3, nơi nó thay thế nốt thứ 3 bình thường bằng nốt thứ 3 thứ.

Mixolydian ♭2: Myxolydian với quãng 2 thứ

Điệu thức Mixolydian ♭2 giữ cấu trúc nền tảng của điệu thức Mixolydian nhưng có một sự khác biệt quan trọng ở nốt thứ 2, nơi nó thay thế nốt thứ 2 bình thường bằng nốt thứ 2 giảm (flat 2nd), tạo ra âm hưởng âm nhạc Tây Ban Nha và được sử dụng trong âm nhạc flamenco. Thang âm này tạo ra một cảm giác đặc trưng cho âm nhạc Tây Ban Nha và mang lại sự độc đáo và đam mê trong bản nhạc.

Lydian Augmented ♯9: Lydian với quãng 2 tăng và quãng 5 tăng.

Điệu thức Lydian Augmented ♯9 đặc biệt với sự kết hợp của quãng 2 tăng (augmented 2nd) và quãng 5 tăng (augmented 5th), tạo ra một âm thanh độc đáo và đầy màu sắc.

Locrian♭♭7: Locrian với quãng 7 giảm kép.

Điệu thức Locrian♭♭7 nổi bật với quãng 7 giảm kép (double flat 7th), tạo ra một âm thanh đặc biệt và độc đáo với nốt thứ 7 giảm kép. Thang âm này rất ít được phổ biến trong âm nhạc truyền thống.

Điều cần thiết trong âm nhạc điệu thức

Nếu bạn muốn nắm vững âm nhạc điệu thức, cách duy nhất cần làm là hãy thực hành những thang âm bạn thích trên nhạc cụ của bạn. Lý thuyết điệu thức rất đơn giản. Nhưng để nhuần nhuyển thể loại này bạn phải làm quen với âm thanh của các điệu thức. Và hơn thế nữa, làm quen nó trên nhạc cụ của bạn : piano, guitar, hay violon, kèn …

Trên nhạc cụ của bạn :

• Chơi thường xuyên các thang âm mà bạn chọn trong các điệu thức đã xem

• Chọn một nốt chủ (ví dụ như Đô) để chơi các điệu thức

• Thay đổi nốt chủ

Thực hành

1. Tìm các thang âm còn để trống trong bảng dưới đây :

2. Viết chuỗi hợp âm 4 nốt cho thang âm Thứ Hòa Thanh với hợp âm chủ là E

3. Tìm các thang âm còn để trống trong bảng dưới đây :

4. Viết chuỗi hợp âm 4 nốt cho thang âm Thứ Giai Điệu với hợp âm chủ là A

5. Tìm các thang âm còn để trống trong bảng dưới đây :

6. Viết chuỗi hợp âm 4 nốt cho thang âm Trưởng Hòa Thanh với hợp âm chủ là Bb