8. AI và tương lai công việc
Một buổi sáng bình thường tại một công ty nhỏ.
Một nhân viên marketing đang chuẩn bị viết nội dung cho chiến dịch quảng cáo mới.
Trước đây, công việc này có thể mất cả buổi sáng.
Nhưng hôm nay, cô mở một công cụ AI và gõ:
“Viết cho tôi 5 ý tưởng quảng cáo cho sản phẩm cà phê.”
Trong vài giây, màn hình hiển thị năm ý tưởng hoàn chỉnh.
Cô đọc qua, chỉnh sửa một chút, và tiếp tục công việc.
Cô không mất việc.
Nhưng cách cô làm việc đã thay đổi.
Công nghệ luôn thay đổi công việc
Trong lịch sử, mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều làm thay đổi cách con người làm việc.
Khi máy kéo xuất hiện, số lượng nông dân cần thiết để trồng trọt giảm đi rất nhiều.
Khi máy móc công nghiệp ra đời, nhiều công việc thủ công biến mất.
Khi máy tính và Internet phổ biến, nhiều công việc văn phòng thay đổi.
Nhưng đồng thời, những công việc mới cũng xuất hiện.
Công nghệ không chỉ phá hủy công việc.
Nó cũng tạo ra công việc mới.
Một điểm khác biệt của AI
Trí tuệ nhân tạo khác với nhiều công nghệ trước đây ở một điểm quan trọng.
Phần lớn các công nghệ trước đây thay thế lao động tay chân.
Máy móc thay thế việc nâng vật nặng.
Robot thay thế việc lắp ráp lặp lại.
Nhưng AI có thể ảnh hưởng đến lao động trí tuệ.
Ví dụ:
- viết văn bản
- phân tích dữ liệu
- lập trình
- dịch thuật
Những công việc từng được xem là “công việc trí tuệ” giờ đây cũng có thể được hỗ trợ bởi AI.
Không phải thay thế, mà là thay đổi
Dù AI có thể làm nhiều việc, điều đó không có nghĩa là mọi công việc sẽ biến mất.
Trong nhiều trường hợp, AI chỉ thay đổi cách con người làm việc.
Ví dụ:
Một lập trình viên có thể dùng AI để viết đoạn mã cơ bản nhanh hơn.
Một nhà thiết kế có thể dùng AI để tạo bản phác thảo.
Một nhà nghiên cứu có thể dùng AI để tóm tắt hàng trăm bài báo.
AI trở thành một công cụ tăng năng suất.
Những công việc mới
Mỗi công nghệ mới thường tạo ra những ngành nghề mới.
Trước Internet, không có:
- quản lý mạng xã hội
- nhà phát triển ứng dụng
- chuyên gia dữ liệu
Tương tự, AI đang tạo ra những công việc mới.
Ví dụ:
- kỹ sư AI
- chuyên gia dữ liệu
- người thiết kế prompt (prompt engineer)
Ngoài ra, nhiều nghề truyền thống cũng đang thay đổi khi kết hợp với AI.
Sự thích nghi của con người
Lịch sử cho thấy con người có khả năng thích nghi rất mạnh với công nghệ mới.
Khi máy móc xuất hiện trong nông nghiệp, nhiều người rời nông thôn để làm việc trong nhà máy.
Khi công nghiệp phát triển, nhiều người chuyển sang làm việc trong dịch vụ.
Khi Internet xuất hiện, nhiều nghề hoàn toàn mới ra đời.
AI có thể tạo ra một sự chuyển đổi tương tự.
Những lo lắng
Dù vậy, sự chuyển đổi này không phải lúc nào cũng dễ dàng.
Một số công việc có thể biến mất nhanh hơn những công việc mới được tạo ra.
Điều này có thể gây ra những khó khăn trong ngắn hạn.
Nhiều chuyên gia cho rằng xã hội cần chuẩn bị cho những thay đổi này bằng:
- đào tạo lại kỹ năng
- giáo dục linh hoạt hơn
- hỗ trợ người lao động chuyển đổi nghề nghiệp
Một câu hỏi lớn
Một câu hỏi thường được đặt ra là:
AI có thể thay thế hoàn toàn con người trong nhiều công việc không?
Câu trả lời có thể phức tạp.
Trong một số nhiệm vụ cụ thể, AI có thể làm tốt hơn con người.
Nhưng trong nhiều lĩnh vực khác, con người vẫn có những lợi thế quan trọng:
- sáng tạo
- trực giác
- khả năng hiểu bối cảnh xã hội
Trong tương lai gần, nhiều công việc có thể trở thành sự hợp tác giữa con người và AI.
Một nền kinh tế mới
Khi AI được áp dụng rộng rãi, nó có thể làm tăng năng suất của nền kinh tế.
Các doanh nghiệp có thể:
- sản xuất nhanh hơn
- phân tích dữ liệu tốt hơn
- tạo ra sản phẩm mới
Điều này có thể dẫn đến sự phát triển của những ngành công nghiệp mới.
Nhưng đồng thời, nó cũng đặt ra những câu hỏi về cách phân phối lợi ích của công nghệ.
Một bước chuyển lớn
Có thể chúng ta đang sống trong một thời điểm tương tự như đầu cuộc cách mạng công nghiệp.
Khi đó, nhiều người cũng lo lắng rằng máy móc sẽ thay thế con người.
Thực tế, xã hội đã thay đổi rất nhiều.
Nhưng con người vẫn tiếp tục tìm ra những cách mới để tạo ra giá trị.
AI có thể là bước tiếp theo trong quá trình đó.
Điều xảy ra tiếp theo
Nhưng công việc chỉ là một phần của câu chuyện.
Trí tuệ nhân tạo còn có thể ảnh hưởng đến một yếu tố quan trọng khác của xã hội hiện đại:
dữ liệu.
Trong thế kỷ XXI, dữ liệu đang trở thành một trong những tài nguyên quý giá nhất của thế giới.
Và AI là công nghệ giúp biến dữ liệu đó thành tri thức.
Trong chương tiếp theo, chúng ta sẽ khám phá vì sao nhiều người gọi dữ liệu là:
“dầu mỏ của thế kỷ XXI.”—