Krachtbron Leopard 1
in museum SHCRTT.

Gevechtstank Leopard 1 in 1972.

Pantser Rups Tegen Luchtdoelen (PRTL).

Krachtbron.

Totaal zijn er van de Leopard 1 familie ongeveer 6.500 voertuigen gebouwd. Dit buiten de prototypes en voorseries.

Alle uitvoeringen, zowel gevechtstank als afgeleide versies, kregen dezelfde krachtbron. Die bestaat uit een 830 pk sterke viertakt dieselmotor van MTU die met een elastische koppeling is verbonden met een semiautomatische (pre-select) versnellingsbak van ZF met vier versnellingen vooruit en twee achteruit.

Motor MB 838 CaM-500.

De motor is ontwikkeld door Mercedes-Benz en is een doorontwikkeling van de tankmotoren die Maybach in de Tweede Wereldoorlog in Friedrichshafen bouwde en ook al door Daimler-Benz in licentie werden gebouwd. In 1960 werd Daimler-Benz eigenaar van Maybach. In 1969 ging de motoren afdeling van Daimler-Benz samen met die van MAN in München die vliegtuig- en dieselmotoren bouwde. Men koos de naam Motoren und Turbinen Union GmbH en besloot dat MTU-München de vliegtuigmotoren zou blijven bouwen en MTU-Friedrichshafen de dieselmotoren.

Motor MB 838 CaM-500
Leopard 1.

De grootste motor die Maybach voor tanks in serie had gebouwd, was de 23 liter V12 benzinemotor HL230 met ongeveer 700 pk voor de Tiger 2 tank. Voor zijn gewicht van ruim 50 ton was dat wat krap bemeten. Voor de Standard-Panzer, die later de naam Leopard zou krijgen en waarvan de ontwikkeling begon in 1956, werd minimaal 20 pk per ton gewenst. Maybach Mercedes-Benz ontwikkelde een V10 dieselmotor met 830 pk, wat voldoende was voor het voorziene gewicht van de Standard-Panzer.

De motor is een 90^o V-10 viertakt voorkamerdiesel met een slagvolume van 37,4 liter. Hij heeft twee kleppen per cilinder en twee mechanisch aangedreven luchtladers (super chargers).

Het is een Mehrstoff (multi fuel) motor, wat wil zeggen dat hij ook op andere brandstof kan lopen, zoals bijvoorbeeld kerosine. Zijn maximale vermogen levert hij echter met diesel.

Kleppendeksels Mercedes.

Kleppendeksels MTU.

Omdat de eerste motoren nog in de Maybach Mercedes-Benz-tijd zijn gemaakt, vertonen deze de Mercedesster op onder andere de kleppendeksels. Latere motoren kregen het logo van MTU. Die deksels zijn niet motor gebonden, waardoor je op één motor verschillende kleppendeksels kunt aantreffen.

De motor kenmerkt zich door zijn grote vermogen in verhouding tot een relatief klein gewicht en volume.

Bediening versnellingsbak Leopard 1.

Volautomaat vanaf Leopard 1A4.

Halfautomaat Leopard 1.

Versnellingsbak 4 HP 250.

De versnellingsbak is ontwikkeld en in serie gebouwd door Zahnradfabrik Friedrichshafen AG (ZF). Hierin is een hydrodynamische koppelomvormer met overbruggingskoppeling ondergebracht en een hydraulische koppeling voor aandrijving van de koelventilator. Ook vervult hij de functie van stuurdifferentieel.

Versnellingen.

Op het bedienpaneel (instructiemodel in onze collectie te zien) kan men met een voorkiesschakelaar (draaiknop) kiezen voor W = wenden, draaien op de plaats, R = rückwärts, achteruit, V = vorwärts, vooruit op de weg en VG = vorwärts Gelände, vooruit in het terrein. Met de versnellingshefboom kan men kiezen voor 0 = neutraal en de versnellingen 1 tot en met 4. De stand A dient om de bak als automaat te gebruiken. Dit kon alleen als er een schakelautomaat in de schakelkast was ingebouwd. Bij de KL was dit niet het geval en was deze stand geblokkeerd.

Vanaf de Leopard 1A4, in 1974, werd volautomatische bediening standaard ingebouwd. Alleen de schakelkast was aangepast, de versnellingsbak zelf bleef gelijk. De Leopards 1 die Nederland vanaf 1974 ontving, hebben allemaal deze volautomaat. Dit betreft alle genietanks, brugleggende voertuigen en PRTL’s, en 21 bergingsvoertuigen die na 1974 ter aanvulling op de reeds 31 aanwezige werden aangeschaft.

ZF Versnellingsbak 4 HP 250 Leopard 1
met ventilator.

Bediening.

Halfautomaat

Het systeem kent geen koppelingspedaal. De bak wordt aangedreven via de koppelomvormer. Met de halfautomaat in de stand VG wordt deze in de eerste, tweede en derde versnelling boven de 1.800 omw/min overbrugd door de overbruggingskoppeling (OK). In de vierde versnelling is hij altijd overbrugd. In de stand V is alleen in de eerste versnelling tot 1800 omw/min de OK open, daarboven en in de tweede tot en met de vierde versnelling is hij altijd gesloten. Alleen bij het naar rechts drukken van de versnellingshefboom is de OK kort geopend om het schakelen soepel te laten verlopen. Bij het tot stilstand brengen van de tank of blokkeren van de tracks in de stand V 2 t/m 4 of VG 4, zal de motor afslaan. Om dit te voorkomen moet versnellingshefboom naar rechts worden gedrukt en snel teruggeschakeld.

Bij de halfautomaat wordt met de voet op de rem in de stand V of VG de eerste versnelling ingeschakeld. Met de rem los en bij voldoende gas geven, zal de tank vooruitrijden. Bij 2.200 omw/min wordt de volgende versnelling gekozen door de versnellingshefboom naar rechts en naar voren te bewegen, steeds maar één versnelling tegelijk. Zo kan tot in de vierde versnelling geschakeld worden. Terugschakelen is pas mogelijk als het toerental tot 1.400 omw/min of lager is gezakt. Daarbij wordt de versnellingshefboom naar rechts en naar achteren gedrukt en gas gegeven tot 2.200 omw/min en dan losgelaten.

Volautomaat

Achteruitrijden functioneert op dezelfde wijze waarbij de overbruggingskoppeling inschakelt bij 1.800 Omw/min. De derde en vierde versnelling zijn dan geblokkeerd.

Bij de volautomaat kan met een keuzehefboom gekozen worden voor wenden, achteruit, neutraal en vooruit. De motor kan alleen starten in neutraal. Met de versnellingshefboom kan men kiezen voor 1 of 2, waarbij de tank wegrijdt in die versnelling en daarin blijft. In 3 of 4 zal de tank wegrijden in de tweede versnelling en automatisch op- en terugschakelen tot respectievelijk de derde of vierde versnelling en weer terug naar twee. Hij schakelt uitsluitend terug in de eerste versnelling als de versnellingshefboom in die stand geplaatst wordt. In de eerste tot en met de derde versnelling schakelt de OK in, afhankelijk van motortoerental en rijsnelheid. In de vierde versnelling is de OK altijd ingeschakeld. Bij plotseling stoppen zal de automaat terugschakelen waardoor de OK weer zal openen en de motor niet afslaat.

Vooruitrijdend kan de tank 65 km/h halen, achteruit 25 km/h.

Versnellingsbak Leopard 1 instructiemodel.

Stuurinrichting.

De tank wordt gestuurd met een stuurhendel dat ongeveer een kwartslag links en rechts kan worden gedraaid. Dus niet met hefbomen zoals gebruikelijk was. De versnellingsbak werkt met planetaire tandwielsets. Door het stuur te draaien zal een deel van een planetaire set remmen waardoor de ene uitgaande as sneller zal worden aangedreven dan de andere, maar beide kanten wel evenveel kracht houden. Er gaat dus geen vermogen verloren door afremmen van een rupsband.

Stuur en parkeerremhendels.
Klik voor bestuurdersruimte.

Met het eerste deel van de stuuruitslag kan een bocht worden gereden met variabele straal. Bij doordraaien van het stuur, zal een bocht met een kleinere vaste straal gereden worden. De grootte van de bocht, zowel variabel als vast, is afhankelijk van de gekozen versnelling. Hoe lager de versnelling, hoe kleiner de bocht.

Zolang het stuur niet wordt gedraaid, zorgen stabilisatiekoppelingen ervoor dat beide zijden even snel worden aangedreven, als ware het een vaste as of volledig gesperd differentieel. Bij het draaien van het stuur worden deze koppelingen gelost.

In de stand W kan door het stuur te draaien, op de plaats gedraaid worden. Eén rupsband zal vooruitdraaien, de andere achteruit, afhankelijk van de richting waarin het stuur gedraaid wordt. Er hoeft hiervoor geen versnelling te worden gekozen. Vandaar dat dit ook wel “neutraal wenden” genoemd wordt.

Krachtbron.

Versnellingsbak met luchttunnel, radiateurs en ventilator.

Motor en versnellingsbak zijn tot krachtbron samengebouwd. Daartoe behoren ook de radiateurs, koelvloeistoftank, luchttunnel, koelventilator en slangen en leidingen van het koelsysteem, brandstofsysteem, remsysteem en de elektrische kabels. De koellucht wordt aangezogen door de afdekking van de motorruimte en via de radiateurs in een mengkamer gemengd met de uitlaatgassen en uitgeblazen door de uitlaatroosters in zijkanten van de romp. Hierdoor koelen de uitlaatgassen wat het infraroodprofiel van de tank verkleind.

Met een hefboom op de rechter zijwand van het gevechtscompartiment kan de verbinding tussen motor en versnellingsbak worden onderbroken zodat bij een extreem koude start de versnellingsbak niet wordt meegenomen. Ook kan men bij storing in de schakelautomaat hiermee de tweede versnelling inschakelen waarbij de overbruggingskoppeling altijd openblijft. Zo kan men voor nood de motor starten en de tank wegrijden.

Een krachtbron gevuld met bedrijfsstoffen, weegt 4.720 kg.

Diorama proefdraaien krachtbron Leopard 1.

De krachtbron is op vier punten op de bodem van de tank bevestigd en alle verbindingen van leidingen, kabels en de uitlaten zijn uitgevoerd als snelkoppelingen. Een goed ingespeeld team kan met behulp van een bergingsvoertuig in ongeveer een half uur de krachtbron uit de tank hebben. Voor vrijwel alle onderhoudwerkzaamheden werd de krachtbron uitgebouwd.

Omdat het koelsysteem één geheel vormt met de krachtbron, kon deze na onderhoud ook buiten het voertuig proefdraaien. Hij werd dan met een set kabels op het voertuig aangesloten. Zie hiervoor het diorama elders in de expositie.

Het Leopard 1 bergingsvoertuig kan een reservekrachtbron meevoeren op zijn achterdek. Binnen een paar uur kan een uitgevallen tank weer op pad met een nieuwe krachtbron.

Krachtbron Leopard 1 ingebouwd.

Voor een overzicht van de componenten op de krachtbron, klik hier:

Gebruik door Nederland.

Nederland schafte in 1968 de Leopard gevechtstanks aan. Daarna volgden de afgeleide versies. Toen in 1989 de Berlijnse Muur viel, begon de afstoting. Er zijn heden, 2026, van de Leopard 1 alleen nog een aantal bergingsvoertuigen in gebruik bij de pantserinfanterie voor het bergen van pantserinfanterievoertuigen en het hijsen van zware lasten.

Terug naar de informatie over de Leopard 1 voertuigen. Klik hier:

Leopard 1 voertuigen

Of zie meer tankmotoren. Klik hier:

Menu Tankmotoren

Technische gegevens krachtbron: