9. Dữ liệu – Dầu mỏ của thế kỷ XXI

Nếu bạn sống vào đầu thế kỷ XX và muốn hiểu sức mạnh kinh tế của một quốc gia, bạn sẽ nhìn vào một thứ:

dầu mỏ.

Dầu mỏ cung cấp năng lượng cho:

xe hơi

máy bay

nhà máy

tàu thuyền

Quốc gia nào kiểm soát được dầu mỏ thường có lợi thế lớn trong kinh tế và chính trị.

Nhưng bước sang thế kỷ XXI, một loại tài nguyên mới bắt đầu trở nên quan trọng.

Nó không nằm dưới lòng đất.

Nó nằm trong các máy chủ, trung tâm dữ liệu và mạng Internet.

Tài nguyên đó là:

dữ liệu.

Một thế giới tạo ra dữ liệu

Mỗi ngày, con người tạo ra một lượng dữ liệu khổng lồ.

Khi bạn:

gửi tin nhắn
tìm kiếm trên Internet
đăng ảnh lên mạng xã hội
xem video
sử dụng GPS

bạn đang tạo ra dữ liệu.

Theo nhiều ước tính, lượng dữ liệu toàn cầu tăng lên theo cấp số nhân.

Chỉ trong vài năm, lượng dữ liệu được tạo ra có thể nhiều hơn toàn bộ dữ liệu của lịch sử trước đó.

Đây là một hiện tượng hoàn toàn mới trong lịch sử loài người.

Dữ liệu và trí tuệ nhân tạo

Dữ liệu có giá trị vì một lý do quan trọng:

AI cần dữ liệu để học.

Hãy tưởng tượng bạn muốn dạy một hệ thống AI nhận diện khuôn mặt.

Bạn cần hàng triệu hình ảnh khuôn mặt khác nhau.

Nếu bạn muốn AI hiểu ngôn ngữ, bạn cần hàng tỷ câu văn.

Dữ liệu giống như “thức ăn” của trí tuệ nhân tạo.

Càng nhiều dữ liệu, AI càng có thể học tốt hơn.

Dữ liệu và doanh nghiệp

Nhiều công ty công nghệ lớn đã xây dựng sức mạnh của mình dựa trên dữ liệu.

Ví dụ:

Các công cụ tìm kiếm thu thập dữ liệu về những gì người dùng tìm kiếm.

Các mạng xã hội thu thập dữ liệu về cách mọi người tương tác.

Các nền tảng thương mại điện tử thu thập dữ liệu về hành vi mua sắm.

Những dữ liệu này giúp các công ty:

hiểu khách hàng
cải thiện dịch vụ
dự đoán xu hướng

Khi kết hợp với AI, dữ liệu có thể trở thành một nguồn sức mạnh kinh tế lớn.

Ba yếu tố của AI

Để xây dựng các hệ thống AI mạnh, thường cần ba yếu tố chính:

Dữ liệu
Sức mạnh tính toán
Thuật toán

Dữ liệu cung cấp thông tin để học.

Sức mạnh tính toán cho phép xử lý dữ liệu đó.

Thuật toán giúp hệ thống tìm ra các mẫu hình trong dữ liệu.

Ba yếu tố này kết hợp với nhau tạo nên sức mạnh của AI hiện đại.

Trung tâm dữ liệu

Để lưu trữ và xử lý lượng dữ liệu khổng lồ, các công ty xây dựng những trung tâm dữ liệu lớn.

Một trung tâm dữ liệu có thể chứa:

hàng chục nghìn máy chủ
hệ thống làm mát khổng lồ
đường truyền Internet tốc độ cao

Những trung tâm dữ liệu này hoạt động liên tục ngày đêm.

Chúng là “nhà máy” của nền kinh tế số.

Quyền riêng tư

Khi dữ liệu trở nên quan trọng, một vấn đề mới xuất hiện:

quyền riêng tư.

Nếu dữ liệu có thể tiết lộ:

vị trí của bạn
thói quen của bạn
sở thích của bạn

thì việc bảo vệ dữ liệu cá nhân trở nên rất quan trọng.

Nhiều quốc gia đã bắt đầu xây dựng các luật bảo vệ dữ liệu.

Mục tiêu là đảm bảo rằng dữ liệu được sử dụng một cách có trách nhiệm.

Dữ liệu và quyền lực

Trong lịch sử, quyền lực kinh tế thường gắn liền với tài nguyên.

Trong thế kỷ XIX, đó là than và thép.

Trong thế kỷ XX, đó là dầu mỏ.

Trong thế kỷ XXI, nhiều người tin rằng dữ liệu sẽ trở thành một nguồn quyền lực mới.

Những tổ chức có quyền truy cập vào lượng dữ liệu lớn có thể phát triển các hệ thống AI mạnh hơn.

Điều này có thể tạo ra lợi thế lớn trong kinh tế và công nghệ.

Một tài nguyên khác với dầu mỏ

Dù thường được so sánh với dầu mỏ, dữ liệu có một đặc điểm khác biệt.

Dầu mỏ bị tiêu thụ khi sử dụng.

Dữ liệu thì không.

Một bộ dữ liệu có thể được sử dụng nhiều lần.

Nó cũng có thể được kết hợp với các dữ liệu khác để tạo ra giá trị mới.

Điều này khiến dữ liệu trở thành một tài nguyên rất đặc biệt.

Một câu hỏi mới

Khi dữ liệu trở nên quan trọng, nhiều câu hỏi mới xuất hiện.

Ai sở hữu dữ liệu?

Cá nhân có quyền kiểm soát dữ liệu của mình không?

Các công ty nên sử dụng dữ liệu như thế nào?

Những câu hỏi này đang được thảo luận trên toàn thế giới.

Điều xảy ra tiếp theo

Nhưng dữ liệu không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế.

Nó cũng ảnh hưởng đến một điều quan trọng khác:

thông tin và sự thật.

Trong thời đại AI, hình ảnh, video và văn bản có thể được tạo ra một cách rất thuyết phục.

Điều này dẫn đến một thách thức mới:

Làm thế nào để phân biệt thông tin thật và thông tin giả?

Trong chương tiếp theo, chúng ta sẽ khám phá vì sao nhiều người nói rằng trong kỷ nguyên AI:

sự thật có thể trở nên mong manh hơn bao giờ hết.