Het Kantoor is een ongewoon verhaal van gewone mensen Deze webpagina geeft achtergrondinformatie bij het boek Het Kantoor en bij het verhaal dat erin wordt verteld. Het is een op werkelijkheid gebaseerde roman die veel lezers als een spannend verhaal in een adem uitlezen. Wie zelf ervaren heeft hoe organisatorische spanningen allerlei waarden zoals inlevingsvermogen, collegialiteit en solidariteit onder druk kunnen zetten, zal er veel in herkennen.
Het boek heeft ISBN code 978-90-804872-15. Het is verkrijgbaar via diverse websites, de snelste levering krijg je via BoekenBestellen.
Hieronder schets ik enkele reacties van lezers en vertel ik iets over het verhaal, over het boek, en over de betekenis die het boek kan hebben voor velen. Ook vermeld ik enkele persberichten.
De lezers.
Velen waren zo vriendelijk om hun waardering naar mij toe te uiten, ook over de leesbaarheid, die wordt versterkt door de romanvorm: menigeen leest het als "een spannend boek" in een keer uit. Enkele reacties van min of meer bekende Nederlanders, deels insiders, geef ik met hun instemming hieronder weer.
Ed van Thijn (destijds eindverantwoordelijk voor het onderzoek): “Ik heb het boek met veel belangstelling gelezen. Veel van de inhoud kwam mij bekend voor”.
Jan Terlouw (voor mij en vele anderen een boegbeeld van integriteit): “De afgelopen dagen heb ik geboeid uw boek gelezen. Het is heel herkenbaar. Heel Kafkiaans, zoals u schrijft. (…). Het door u omschreven geval is natuurlijk wel extreem en daardoor niet zo vaak in deze mate voorkomend. Maar elementen ervan ben ik tegen gekomen gedurende mijn loopbaan. (…) Het boek zou ook iets kunnen betekenen voor velen ver buiten Emmen”.
Boris Dittrich (ex-politicus, stelde destijds in de Tweede Kamer vragen over de dagboekkwestie): “Kafka in Emmen, anders valt het niet te omschrijven”.
Jean Engelen (destijds de eerste onderzoeker van de misstanden): “Ik vind het indrukwekkend: als argeloze lezer wordt je meegenomen in 'de plot' en beleef je het integriteits- èn loyaliteitsdilemma vanuit de ik-persoon”.
Peter van der Velden (direct na de crisis benoemd tot burgemeester van Emmen): “Met veel belangstelling heb ik het boek gelezen. (…) Voor mij een verhaal wat je snel wil uitlezen. Maar toch kwam het bij mij ook heftig over vanwege de herkenbaarheid. Maar ook de wetenschap dat de ware gebeurtenissen een grote impact hebben gehad voor veel mensen die toen werkzaam waren op het gemeentehuis”.
Henk Smit (destijds fractievoorzitter in de Emmense gemeenteraad): "Als raadslid en fractievoorzitter van de toen grootste oppositiepartij D66 heb ik de totale verwording die je zo boeiend maar ook beklemmend beschrijft bijna aan den lijve meegemaakt. (...) Zelfs als de controle democratisch lijkt bestaat de mogelijkheid en soms, zoals hier, de intrinsieke neiging tot ontaarding. Dat proces wordt in dit boek magistraal en meeslepend weergegeven. Voor mij is dit een waardige en in ieder geval spannender opvolger van 'Het Bureau' van Johan Voskuil".
Hans Kok (ex-wethouder Hengelo, ondervond aan den lijve wat intriges voor gevolg kunnen hebben): "De Kafkaiaanse sfeer in Het Kantoor ken ik uit eigen ervaring. De lafaards die zeggen dat ze eigenlijk niet wilden, maar het toch deden, ken ik ook. (...) Niet kiezen is ook kiezen. Kortom een herkenbaar verhaal in een herkenbare ambiance. Leest als een detective, waarin de werkelijkheid de fantasie in gruwelijkheid overtreft. Een absolute aanrader. Zeker voor gemeentebestuurders".
Het verhaal.
Het verhaal van het boek is gebaseerd op mijn ervaringen als werknemer van de gemeente Emmen in de periode 1994-1996. Organisatorische spanningen en intimidatie door enkele topmanagers leidden tot diverse wantoestanden op de werkvloer. Doordat de pers, met name de later bekroonde journalist Philip Brouwer, er op zeker moment lucht van kreeg, slaagde het gemeentebestuur er steeds minder in om de vuile was binnen te houden.
De onrust werd vergroot door het gedrag van de betreffende managers, die middelen als schorsen en het openlijk in diskrediet brengen van 'kritische' medewerkers niet uit de weg gingen. Ook mij overkwam dit, waarna het verder escaleerde, en uiteindelijk zelfs leidde tot vragen in de Tweede Kamer. Het gemeentebestuur schaarde zich hardnekkig kritiekloos achter de ambtelijke top en vervreemdde zich van de overige medewerkers door signalen vanuit de rest van de organisatie te negeren.
Uiteindelijk leidde dit alles er toe dat onder druk van de vakbonden en de publieke opinie een externe commissie werd benoemd, die de opdracht kreeg te onderzoeken wat er gaande was. Geheel tegen de verwachting van het gemeentebestuur mondde het onderzoek in 1996 uit in een vernietigend rapport, met als direct gevolg de val van het college van burgemeester en wethouders alsmede het strafontslag van enkele topambtenaren. Het leidde ook tot excuses aan en rehabilitatie van eerder in diskrediet gebrachte medewerkers. Al met al een bizar verhaal.
Het boek.
Mede om de ingrijpende gebeurtenissen een plek te geven heb ik destijds (in 1997) een poging ondernomen om het verhaal eens op te schrijven. Het is een heel boekwerk geworden. Ik schreef het in de eerste plaats voor mezelf, als een soort therapie. Het was daarbij een bewuste keuze om te proberen de gebeurtenissen, en dus ook mijn eigen rol hierin, te bezien door de ogen van een ander. Afstand nemen wil wel eens helpen. Dit was tevens een van de redenen om een pseudoniem te gebruiken, namelijk C.J. Tempelman.
De fictieve ik-figuur is een vrouw van Russische afkomst. Ze ervaart als nieuwkomer binnen de organisatie de oplopende spanningen aanvankelijk vanaf de zijlijn, maar raakt er gaandeweg, tegen haar zin, nadrukkelijk bij betrokken. De vergelijking met de Russische omwenteling in 1989, en de overtuigingen die daar lijnrecht tegenover elkaar stonden, komt als metafoor bij herhaling naar boven. Zoals ook in werkelijkheid deze metafoor maar al te vaak van toepassing was.
Het verhaal van de roman is niet identiek aan de werkelijkheid, die ik in zijn volledigheid natuurlijk ook niet ken. Nadat ik het in 2006 in besloten kring had verspreid, bleek het echter door insiders gewaardeerd te worden als een herkenbaar verhaal dat heel dicht bij de werkelijkheid aansluit. Mede op grond van de vele waarderende reacties besloot ik het boek in 2014 te publiceren.
De betekenis van het boek.
Lezers geven te kennen dat het 'verhaal' ook in de huidige tijd in menige organisatie aan de orde van de dag is. Ook nu komen door processen, vergelijkbaar met die in Emmen, onmisbare waarden als empathie, solidariteit en integriteit met regelmaat in het gedrang. Emmen was dus minder uniek dan ik wel dacht. Dit signaal van herkenbaarheid was voor mij uiteindelijk het belangrijkste motief om het boek in 2014 voor een ieder beschikbaar te stellen. Ik koester namelijk de hoop dat vroegtijdige herkenning kan helpen om de spiraal te doorbreken.
Het boek in de pers.
Bij de verschijning van het boek is een persbericht verspreid. Bij de introductie heb ik veel steun gekregen van boekhandel Vermeer in Emmen. In de maanden na het interview stond het boek geruime tijd in de top-10 verkoop. Het vulde zelfs enige weken de hele etalage...