Krachtbron Leopard 1
in museum SHCRTT.

Gevechtstank Leopard 1 in 1972.

Pantser Rups Tegen Luchtdoelen (PRTL).

Krachtbron.

Totaal zijn er van de Leopard 1 familie ongeveer 6.500 voertuigen gebouwd. Dit buiten de prototypes en voorseries.

Alle uitvoeringen, zowel gevechtstank als afgeleide versies, kregen dezelfde krachtbron. Die bestaat uit een 830 pk sterke viertakt dieselmotor van MTU met een semiautomatische (pre-select) versnellingsbak van ZF met vier versnellingen vooruit en twee achteruit.

Motor MB 838 CaM-500.

De motor is ontwikkeld door Mercedes-Benz en is een doorontwikkeling van de tankmotoren die Maybach in de Tweede Wereldoorlog in Friedrichshafen bouwde en ook al door Daimler-Benz in licentie werden gebouwd. In 1960 werd Daimler-Benz eigenaar van Maybach. In 1969 ging de motoren afdeling van Daimler-Benz samen met die van MAN in München die vliegtuig- en dieselmotoren bouwde. Men koos de naam Motoren und Turbinen Union GmbH en besloot dat MTU-München de vliegtuigmotoren zou blijven bouwen en MTU-Friedrichshafen de dieselmotoren.

Motor MB 838 CaM-500
Leopard 1.

De grootste motor die Maybach voor tanks in serie had gebouwd, was de 23 liter V12 benzinemotor HL230 met ongeveer 700 pk voor de Tiger 2 tank. Voor zijn gewicht van ruim 50 ton was dat wat krap bemeten. Voor de Leopard werd minimaal 20 pk per ton gewenst. Maybach Mercedes-Benz ontwikkelde een V10 dieselmotor met 830 pk wat voldoende was voor het voorziene gewicht van de Standard-Panzer.

De motor is een 90^o V-10 viertakt voorkamerdiesel met een slagvolume van 37,4 liter. Hij heeft twee kleppen per cilinder en twee mechanisch aangedreven luchtladers (super chargers).

Het is een Mehrstoff (multi fuel) motor, wat wil zeggen dat hij ook op andere brandstof kan lopen, zoals bijvoorbeeld kerosine. Zijn maximale vermogen levert hij echter met diesel.

Kleppendeksels Mercedes.

Kleppendeksels MTU.

Omdat de eerste motoren nog in de Maybach Mercedes-Benz-tijd zijn gemaakt, vertonen deze de Mercedesster op onder andere de kleppendeksels. Latere motoren kregen het logo van MTU. Die deksels zijn niet motor gebonden, waardoor je op één motor verschillende kleppendeksels kunt aantreffen.

De motor kenmerkt zich door zijn grote vermogen in verhouding tot een relatief klein gewicht en volume.

Bediening versnellingsbak Leopard 1.

Volautomaat vanaf Leopard 1A4.

Latere halfautomaat.

Versnellingsbak 4 HP 250.

De versnellingsbak is ontwikkeld en in serie gebouwd door Zahnradfabrik Friedrichshafen AG (ZF). Hierin is een hydrodynamische koppelomvormer met overbruggingskoppeling ondergebracht en een hydraulische koppeling voor aandrijving van de koelventilator. Ook vervult hij de functie van stuurdifferentieel.

Op het bedienpaneel (ook in onze collectie te zien) kan men met een draaiknop kiezen voor W = wenden, draaien op de plaats, R = rückwärts, achteruit, V = vorwärts, vooruit op de weg en VG = vorwärts Gelände, vooruit in het terrein. Met het schakelhendel kan men kiezen voor 0 = neutraal en de versnellingen 1 tot en met 4. De stand A dient om de bak als automaat te gebruiken, maar was in de eerste uitvoeringen niet beschikbaar.

In latere uitvoeringen was de kast van de schakelbediening hoger en was beperkt automatisch schakelen mogelijk. Pas vanaf de Leopard 1A4, in 1974, werd de bak volautomatisch. Alleen de elektronica van de schakelkast moest worden aangepast, de versnellingsbak zelf bleef gelijk. De Leopards 1 die Nederland na 1974 ontving, hebben allemaal deze volautomaat. Dit betreft alle genietanks, brugleggende voertuigen en PRTL’s, en 21 bergingsvoertuigen die na 1974 ter aanvulling op de reeds 31 aanwezige werden aangeschaft.

ZF Versnellingsbak 4 HP 250 Leopard 1
met ventilator.

Het systeem kent geen koppelingspedaal. De bak wordt aangedreven via de koppelomvormer. Bij de halfautomatische bak wordt met de voet op de rem in de stand V of VG de eerste versnelling ingeschakeld. Met de rem los en bij voldoende gas geven, zal de tank vooruitrijden. Daarna kan de volgende versnelling gekozen worden. De bak zal echter pas schakelen als het juiste toerental en snelheid bereikt zijn. Zo kan tot in de vierde versnelling geschakeld worden, ook bij vol gas. Terugschakelen is pas mogelijk als het toerental tot 1.400 omw/min of lager is gezakt.

In de stand V zal in de derde en vierde versnelling bij voldoende snelheid en het juiste toerental de overbruggingskoppeling inschakelen zodat geen toeren verloren gaan in de koppelomvormer. Daardoor ontstaat er minder warmte in de koppelomvormer en wordt brandstof bespaard. In de stand VG schakelt de overbruggingskoppeling niet in, zodat altijd het volle koppel beschikbaar is en de motor niet wurgt als in de hogere versnellingen plotseling wordt gestopt.

Achteruitrijden functioneert op dezelfde wijze. De derde en vierde versnelling zijn dan geblokkeerd.

Vooruitrijdend kan de tank 65 km/h halen, achteruit 25 km/h.

Bij de volautomaat functioneert de versnellingsbak op dezelfde wijze. Met het hendel wordt dan alleen de rijrichting of “Wenden” gekozen. De elektronica kiest zelf de juiste versnellingen, afhankelijk van snelheid en toerental. Ook hierbij zijn voor het achteruitrijden alleen de eerste twee versnellingen beschikbaar.

Versnellingsbak Leopard 1 instructiemodel.

De tank wordt gestuurd met een stuurhendel dat ongeveer een kwartslag links en rechts kan worden gedraaid. Dus niet met hefbomen zoals gebruikelijk was. De versnellingsbak werkt met planetaire tandwielsets. Door het stuur te draaien zal een deel van een set remmen waardoor één kant sneller zal worden aangedreven dan de andere, maar beide kanten wel evenveel kracht houden. Er gaat dus geen vermogen verloren door afremmen van een rupsband.

Stuur en parkeerremhendels.
Klik voor bestuurdersruimte.

Met het eerste deel van de stuuruitslag kan een bocht worden gereden met variabele straal. Bij doordraaien van het stuur, zal een bocht met een kleinere vaste straal gereden worden. De grootte van de bocht, zowel variabel als vast, is afhankelijk van de gekozen versnelling. Hoe lager de versnelling, hoe kleiner de bocht.

Zolang het stuur niet wordt gedraaid, zorgen stabilisatiekoppelingen ervoor dat beide zijden even snel worden aangedreven, als ware het een vaste as of volledig gesperd differentieel. Bij het draaien van het stuur worden deze koppelingen gelost.

In de stand W kan door het stuur te draaien, op de plaats gedraaid worden. Eén rupsband zal vooruitdraaien, de andere achteruit, afhankelijk van de richting waarin het stuur gedraaid wordt. Er hoeft hiervoor geen versnelling te worden gekozen. Vandaar dat dit ook wel “neutraal wenden” genoemd wordt.

Krachtbron.

Versnellingsbak met luchttunnel, radiateurs en ventilator.

Motor en versnellingsbak zijn tot krachtbron samengebouwd. Daartoe behoren ook de radiateurs, koelvloeistoftank, luchttunnel, koelventilator en slangen en leidingen van het koelsysteem. Een krachtbron gevuld met bedrijfsstoffen, weegt 4.720 kg.

De krachtbron is op vier punten op de bodem van de tank bevestigd en alle verbindingen van leidingen, kabels en de uitlaten zijn uitgevoerd als snelkoppelingen. Een goed ingespeeld team kan met behulp van een bergingsvoertuig in ongeveer een half uur de krachtbron uit de tank hebben. Het Leopard 1 bergingsvoertuig kan een reservekrachtbron meevoeren op zijn achterdek. Binnen een paar uur kan een uitgevallen tank weer op pad met een nieuwe krachtbron.

Omdat het koelsysteem één geheel vormt met de krachtbron, kan deze ook buiten het voertuig proefdraaien. De Technische Dienst beschikt over een set kabels waarmee de krachtbron op het voertuig kan worden aangesloten.

Krachtbron Leopard 1 voertuigen.

Gebruik door Nederland.

Nederland schafte in 1968 de Leopard gevechtstanks aan. Daarna volgden de afgeleide versies. Toen in 1989 de Berlijnse Muur viel, begon de afstoting. Er zijn heden, 2026, van de Leopard 1 alleen nog een aantal bergingsvoertuigen in gebruik bij de pantserinfanterie voor het bergen van pantserinfanterievoertuigen en het hijsen van zware lasten.

Meer informatie over de Leopard 1 voertuigen en hun ontwikkeling vind je op onze website. Klik hier:

Naar Leopard 1 voertuigen

Technische gegevens krachtbron: